Gietrzwałd

Miejscowości na terenie gminy Gietrzwałd

Biesal – Do 1954 roku siedziba gminy Biesal. Pierwsza wzmianka pisana w Komturii Ostródzkiej 1416, mówiąca o złym stanie gospodarczym wsi po wojnie 1410 z Polską i Litwą. Nadano 12 włók ziemi rycerzowi Matcze. Prawo lokacyjne wsi wydano przez Komtura Ostródzkiego w 1484 roku. 1870 - 1874 wybudowano linię kolejową Królewiec - Berlin. Zbudowano stację kolejową, wieżę ciśnień, niewielki warsztat kolejowy i budynki mieszkalne. W 1924 roku zakończono budowę, sumptem ludności ewangelicznej, kaplicę na ziemi podarowanej przez Hugona Striewskiego, właściciela ziemskiego. Królewska szkoła powszechna założona z końcem XVIII w. Pisane, znane dokumenty od 1808 roku. Wojska rosyjskie wkroczyły do Biesala około 20 stycznia 1945. Biesal w latach 1945 - 1973 był wsią gminną w powiecie ostródzkim. W 1948r. liczył 360 osób. Gmina Biesal obejmowała na północy Łęguty, na wschodzie Tomaryny, na południu Tomaszyn, na zachodzie Stare Jabłonki. Pierwszym po II wojnie światowej kierownikiem szkoły podstawowej w 1945r. został Aleksy Kraskowski. Pierwszym Przewodniczącym Gminnej Rady Narodowej (GRN) od lipca 1946r. był Wacław Dąbrowski. Parafia rzym.-kat. pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP. Do parafii należy kościół w Mańkach. Proboszczem jest ksiądz mgr Zdzisław Tomporowski. Obecnie Zespół Szkolno - Przedszkolny kierowany jest przez mgr Grażynę Grzegorzewską, Wiejski Dom Kultury przez Renatę Olwaszewską. Sołtysem jest Zdzisława Szymczak. Ponadto we wsi istnieje Biblioteka wiejska oraz 4 sklepy spoż. Ludność: 930 osób. Bieżące dane: XII 2008 na podstawie materiałów do książki "Mówią domy Biesala" Wojciecha Weymana.

Dłużki – nic ciekawego.

Gronity – Wieś lokowana 23 maja 1348 w strażnicy obronnej w Bartążku wystawiono dokumenty lokacyjne dla czterech wsi: Linowo, Gągławki, Gronity, Cegłowo.

Gronity są zlokalizowane pomiędzy olsztyńskim osiedlem Dajtki a wsią Naterki, odległość do centrum Olsztyna w linii prostej wynosi 6 km.

Gronity w 1939 r. liczyły około 300 mieszkańców. Znajdujące się tu dawniej jezioro zostało wysuszone z względu na budowę linii kolejowej (Olsztyn-Ostróda).

Z okresu przedwojennego zachowało się sporo kapliczek i krzyży które ostatnio odrestaurowano. Jedna z legend głosi o brzozie, przy której matka miała zabić własne dziecko. Teraz w tym miejscu na brzozie jest umocowany krzyż.

Obecnie Gronity rozbudowują się bardzo dynamicznie, stanowiąc niemalże "dzielnicę podmiejską" Olsztyna. Szybki dojazd do Olsztyna przez rozbudowaną drogę krajową nr 16 oraz obwodnica, która ułatwi w przyszłości wyjazd w kierunku Warszawy oraz planowanego lotniska pod Olsztynkiem, to dodatkowy atut położenia tej miejscowości. W okolicy znajdują się grzybodajne lasy, oraz od południa Jezioro Naterskie. Przez Gronity przebiega ścieżka rowerowa, prowadząca do arboretum w Kudypach.

Guzowy Piec (niem. Gusenofen) – na przestrzeni dziejów wieś znajdując się w granicach Prus Wschodnich wielokrotnie zmieniała swoją nazwę, a po włączeniu tych ziem do terytorium Polski Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych nadała wsi polską nazwę Guzowy Piec.

Jadaminy – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Gietrzwałd.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Kudypy – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim w gminie Gietrzwałd.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

W miejscowości znajduje się arboretum.

Łajsy – leżą na trasie linii kolejowej Olsztyn-Ostróda, w pobliżu stacji kolejowej Unieszewo. Nazwa jest spolszczeniem niemieckiej nazwy Laisen. Wieś leży w dolinie dawnego jeziora Marung, o którego istnieniu świadczą kroniki gminy Gietrzwałd.

Najważniejsze zabytki to: pałac przy dawnym folwarku, spichlerz zbożowy, pełniący w chwili obecnej rolę budynku biurowego, krzyż przydrożny obok dawnej szkoły, są to świadectwa dawnego zamieszkania wsi przez społeczność warmińską.

Miejscowy przemysł/gospodarka: gospodarstwo rolne o profilu produkcji zboża, stolarnia, hurtownia chemiczna

Łęguty (niem. Langgut) – położone przy drodze wojewódzkiej nr 531.

Znajduje się tutaj kościół ewangelicki, (powstawał w okresie 1737-1738) oraz dwór z XIX w, obok którego jest dworska kuźnia, pawilon oktagonalny (dawana piekarnia), obora z końca XIX w.

Naglady - przez kilka lat w drugiej połowie lat 80. Naglady były ogólnopolskim ośrodkiem odosobnieniowym dla kilku polskich mnichów buddyjskich.

Naterki

We wsi znajdują się m.in.: tartak, stolarnia, pole golfowe (jedno z większych w Polsce), skansen maszyn rolniczych (m.in. z bogatą kolekcją kieratów - ponad 100 egzemplarzy oraz wiatrakiem typu koźlak). Nad Jeziorem Naterskim domy letniskowe, agroturystyka.

W miejscowości urządzane są festyny i inne imprezy. Do ważniejszych należy organizowany co roku mecz piłkarski "Polska-Niemcy" między drużynami z Naterek i reprezentacją dawnych mieszkańców wsi z Niemiec. Działają tu stowarzyszenia "Diament" i "Naterkowska Inicjatywa Kobiet". Naterki znane są z 18 dołkowego pola golfowego – Mazury Golf and Country Club.

Nazwa wsi pochodzi od pruskiej nazwy żmii. Wieś powstała w 1349 r. jako mała osada. Dawniej we wsi znajdowały się same małe zagrody, gospodarzące na stosunkowo mało żyznej glebie. W 1876 r. wybudowano stację kolejową, co przyczyniło się do rozwoju wsi. Szkołę wybudowano w 1901 r., wcześniej nauczano w domach prywatnych. Szkoła funkcjonowała do lat 70’ XX wieku.

Zabytki:

* Majątek ziemski rodziny Hippel Zofijówka (w odległości 2 km od wsi), do dziś przetrwał częściowo układ parku z alejami i występującymi gatunkami drzew tj. lipy, dęby,
* Budynek szkoły,
* Budynki mieszkalne i gospodarcze,
* Kapliczki i krzyże przydrożne,
* Mogiły upamiętniające poległych w czasie II wojny światowej ,
* Wiatrak,
* Skansen maszyn rolniczych p. Dramińskiego.

Parwółki - położone w lesie pięć kilometrów od Starych Jabłonek, z którymi łączył ją zachowany do dziś zabytkowy bruk.

Pęglity – właściwie nie można o nich powiedzieć nic ciekawego ;)

Rapaty (niem. Marienhain) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Gietrzwałd. Pierwsze wzmianki o osadnictwie w tym miejscu można znaleźć w pracy pt.: "Cmentarz Ewangelicko-Ausburskim rodu von Stein" i datuje się je na 1226 rok. Była to wieś należąca do majątku pruskiego. Znajdowały się tutaj młyny dostarczające mąkę do zamku w miejscowości Grazymy, aż do XVII wieku.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Sząbruk (niem. Schönbrück) – wieś położona w pobliżu jeziora Wulpińskiego w pagórkowatym krajobrazie polodowcowym z jeziorami, drobnymi zbiornikami wodnymi oraz śródpolnymi zadrzewieniami. W okolicy wystepuje wiele gatunków fauny i flory.

We wsi znajduje się szkoła podstawowa, która pełni takze dodatkową funkcję kulturalno-oświatową. Organizowane tu były kursy dokształcające dla dorosłych oraz zabawy sylwestrowe. W planie jest rozbudowa szkoły z salą gimnastyczną. W Sząbruku mieści się także Wiejski Dom Kultury otwarty w 1994 r. w nowo wybudowanym budynku. Znajduje się również biblioteka, klub młodzieżowy, sala gimnastyczna, punkt internetowy. W Domu Kukltury organizowane są także imprezy okolicznościowe, kursy rękodzieła, zajęcia plastyczne dla dzieci, treningi capoeira, warsztaty muzyczne, rajdy rowerowe. We wsi znajduje się Ochotnicza Straż Pożarna. Są tu punkty usługowe, sklepy spożywcze, zakład mechaniczny.

Ciekawą imprezą cykliczną jest organizowany Turniej Wsi, w którym oprócz Sząbruka uczestniczą Naterki, Unieszewo i Gronity).

Znajduje się tutaj także siedziba główna znanego coraz szerzej w środowisku developera Borys i Syn Inwestycje - budują oni domy pod Olsztynem.

Śródka – nudna, mała miejscowość.

Tomaryny – kolejna nudna, mała miejscowość.

Unieszewo (dawniej Szafałd w gwarze warmińskiej Szófald, niem. Schönfelde, Hermsdorf, Zamensdorf) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Gietrzwałd.
Nadanie aktu lokacyjnego wsi nastąpiło w 1347 roku przez biskupa i kapitułę warmińską, w ramach kolonizacji terenów w komornictwie olsztyńskim. W latach 70. XIX wieku w miejscowości powstała biblioteka polska, zorganizowana przez działające w Poznaniu Towarzystwo Oświaty Ludowej. Była to jedna z dwóch placówek, jakie powstały na Warmii (druga zlokalizowana była w Bartągu). Podczas plebiscytu z roku 1920 mieszkańcy Unieszewa opowiedzieli się za przynależnością do Niemiec (282 głosy), odrzucając chęć włączenia regionu w granice Polski (161 głosów). W 1927 roku w znajdującej się w granicach Prus Wschodnich miejscowości założono polskie przedszkole. 4 kwietnia 1929 roku otwarto we wsi polską szkołę, która funkcjonowała do 1939 roku.

Mozna tu kupić piękne działki budowlane (Olsztyn jedynie 17 km stąd).

Woryty – wieś położona 2 km na północny zachód od Gietrzwałdu, znanego z gotyckiego sanktuarium maryjnego, położonego między Olsztynem, Olsztynkiem, Ostródą i Morągiem. Wieś liczy obecnie około 300 mieszkańców. Większość z nich pochodzi z miast, w większości dojeżdżają do pracy w Olsztynie z domów w Worytach. We wsi funkcjonują gospodarstwa rolnicze prowadzone przez rodowitych mieszkańców. We wsi urodził się Juliusz Malewski, działacz narodowy i poseł na sejm PRL.

Wieś położona w pagórkowatym krajobrazie polodowcowym z licznymi jeziorami (15 w bliskiej okolicy), otoczona jest lasami i łąkami. W okolicy znajdują się również tereny podmokłe, które są pozostałością po dawnym jeziorze (osuszone). W okolicznych lasach spotkać można jelenie, dziki, lisy, zające. Nad krętą rzeką Pasłęką osiedliły się bobry (utworzono tu rezerwat bobrów nad rzeka Pasłęką). Na bagnach spotyka się czaple, żurawie, dzikie gęsi a w jeziorach: kormorany, nury, kaczki. W okolicy spotkać można orła, rybołowa, pustułkę lub kruka.

We wsi jest świetlica Ochotniczej Straży Pożarnej, która funkcjonuje również jako obiekt społeczno-kulturalny. W Worytach powstało tu Stowarzyszenie Rzeczy Zapomnianych, najpierw zainicjowane jako sąsiedzka współpraca. Zorganizowano wystawę pamiątkowych kronik, zeszytów szkolnych, urządzeń gospodarstwa domowego, mebli oraz dawnych i współczesnych zdjęć. Stary, duży dom opisany przez Wańkowicza w książce "Na tropach Smętka", to budynek zamieszkiwany kolejno przez Warmiaków, Niemców i Polaków. Dom ten został odbudowany z ruiny przez Teresę i Adama Kochanowskich. Przyjeżdżają tu ludzie z Warszawy, Amsterdamu, Paryża, Los Angeles osoby, które szukają ciszy, spokoju oraz kontaktu z przyrodą.

Jeżeli zainteresowały Cię dzieje miejscowości gminy, być może zaciekawi Cię także fakt, że mnóstwo znanych osób pochodzi właśnie stąd.